was foliowy, czyli syntetyczna forma witaminy B9, to jeden z niezbędnych składników wspierających prawidłowy rozwój płodu. Jest kluczowy zwłaszcza na wczesnym etapie ciąży, ponieważ bierze udział w procesach tworzenia się narządów dziecka, w tym m.in. cewy nerwowej. Jak suplementować foliany w ciąży, w jakiej dawce je przyjmować i czym grozi obniżona podaż tych składników w organizmie przyszłej mamy?
Kwas foliowy w ciąży – po co go przyjmować?
Ciąża to okres zwiększonego zapotrzebowania na składniki odżywcze, w tym m.in. kwas foliowy, który odpowiada za prawidłowy rozwój dziecka oraz zdrowie przyszłej mamy.
- Badania pokazują, że odpowiednia podaż kwasu foliowego przed i na wczesnym etapie ciąży może obniżyć ryzyko wad cewy nerwowej u płodu o 50-75% (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9875360/, dostęp online: 14.11.2025). Dotyczy to przede wszystkim takich problemów jak rozszczep kręgosłupa czy bezmózgowie, które może rozwinąć się w pierwszych tygodniach ciąży.
- Kwas foliowy wspiera proces podziału i diferencjacji komórek, co ma znaczenie dla rozwoju wszystkich tkanek i organów dziecka.
- Witamina B9 uczestniczy także w syntezie DNA oraz metabolizmie homocysteiny, co przyczynia się do prawidłowego rozwoju układu krwionośnego u dziecka (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11081602/, dostęp online: 14.11.2025).
- Kwas foliowy wspiera prawidłowy rozwój łożyska, co jest niezbędne dla właściwego odżywienia oraz rozwoju płodu.
- Suplementacja kwasu foliowego sprzyja również prawidłowemu dojrzewaniu czerwonych krwinek u matki.
- Istnieją również przesłanki wskazujące, że prawidłowy poziom folianów w ciąży wpływa korzystnie na rozwój układu nerwowego i funkcje poznawcze dziecka po urodzeniu (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6520042/, dostęp online: 14.11.2025).
Kwas foliowy i witamina B12 w ciąży – dlaczego należy je łączyć?
Aby kwas foliowy mógł spełniać swoją rolę w organizmie ciężarnej, należy dostarczać go wraz z odpowiednią ilością witaminy B12 (kobalaminy).
- Oba składniki biorą udział w syntezie DNA, podziale komórek i metabolizmie homocysteiny – aminokwasu, którego utrzymanie prawidłowego poziomu jest ważne dla rozwoju płodu.
- Witamina B12 jest też niezbędna do przekształcania kwasu foliowego do jego aktywnej formy, tzw. metylotetrahydrofolianu. Bez odpowiedniego poziomu kobalaminy, nawet przy dostatecznej podaży kwasu foliowego, może dojść do zaburzeń tego procesu, co wpływa tym samym niekorzystnie na metabolizm homocysteiny.
- Suplementacja kwasu foliowego i witaminy B12 jest szczególnie ważna dla przyszłych mam, które stosują dietę roślinną lub zmagają się z utrudnionym wchłanianiem.
Kwas foliowy dla kobiet w ciąży – jak przyjmować go wraz z dietą?
Kwas foliowy jest mikroelementem rozpuszczalnym w wodzie, który warto wprowadzić do codziennej diety ciężarnej. Dobrym źródłem naturalnych folianów są przede wszystkim:
- zielone warzywa liściaste, np. szpinak, jarmuż, brokuły sałata, kapusta, brukselka, szparagi;
- rośliny strączkowe, w tym fasola, groch, bób, soja, soczewica, ciecierzyca;
- owoce cytrusowe, jak pomarańcze i grejpfruty;
- pełnoziarniste produkty zbożowe (kasze, pieczywo pełnoziarniste, otręby, ryż brązowy);
- orzechy i nasiona, w tym migdały, słonecznik;
- drożdże piekarskie i wątróbka (ta ostatnia w niewielkich ilościach z uwagi na zawartość witaminy A).
W diecie przyszłej mamy warto uwzględnić też produkty bogate w witaminę C (np. papryka czy cytrusy), która zwiększa przyswajalność kwasu foliowego z pożywienia. Należy jednak pamiętać, że foliany są bardzo wrażliwe na działanie wysokiej temperatury, światła i tlenu. Obróbka termiczna może obniżyć zawartość tego składnika w produktach spożywczych nawet do 90%. Z tego względu warto sięgać po surowe warzywa (np. w sałatkach) lub gotować je na parze, aby zminimalizować utratę cennych składników.
Dodatkowa suplementacja kwasu foliowego w ciąży
Dostarczenie odpowiedniej ilości kwasu foliowego wyłącznie z diety jest bardzo trudne. Z tego powodu Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) wydało zalecenia dotyczące dodatkowej suplementacji kwasu foliowego w okresie ciąży (https://www.ptgin.pl/sites/scm/files/2024-03/Foliany%20-%20Stanowisko%20Ekspertów%20PTGiP%20-%20final.pdf, dostęp online: 14.11.2025).
- Suplementację preparatami kwasu foliowego należy rozpocząć minimum 12 tygodni przed planowaną ciążą i kontynuować co najmniej do końca 1. trymestru.
- Zalecana dzienna dawka dla kobiet planujących ciążę i ciężarnych to około 800 µg (0,8 mg) kwasu foliowego.
- Suplementy diety powinny zawierać aktywną formę folianów (5-MTHF). Jest to szczególnie ważne u kobiet z mutacją genu MTHFR, która utrudnia przekształcanie kwasu foliowego do formy aktywnej.
- Eksperci rekomendują zatem, aby przyszłe mamy przyjmowały 400 µg standardowego kwasu foliowego oraz 400 µg formy metylowanej (5-MTHF). Taki zestaw zapewnia skuteczną metabolizację i wykorzystanie folianów przez organizm.
- Kobiety z grup ryzyka (wcześniejsze ciąże z wadami cewy nerwowej, cukrzyca, padaczka, przyjmowanie niektórych leków) powinny stosować wyższą dawkę kwasu foliowego – nawet do 5 mg dziennie.
- U kobiet z BMI30 i po oznaczeniu folianów na poziomie poniżej 28 nmol/l, zaleca się zwiększenie dawki do 5 mg kwasu foliowego dziennie do 12. tygodnia ciąży.
- Po 1. trymestrze dawkę kwasu foliowego można zwykle zmniejszyć do około 600–800 µg dziennie.
Warto pamiętać, że każda ciąża jest inna, a organizm przyszłej mamy może mieć różne potrzeby. Dlatego suplementację kwasu foliowego należy zawsze dostosowywać do indywidualnych zaleceń lekarza, który uwzględnia wyniki badań i stan zdrowia kobiety.
Ile razy dziennie brać kwas foliowy w ciąży?
Kwas foliowy należy przyjmować zazwyczaj raz dziennie, w 1 dawce.
- Ważne jest, aby kwas foliowy brać o stałej porze dnia, najlepiej z posiłkiem, aby poprawić tym samym jego wchłanianie.
- W niektórych przypadkach lekarz może zalecić inny schemat dawkowania. W takiej sytuacji należy dokładnie przestrzegać zaleceń specjalisty.
Zobacz, jak powinno wyglądać dawkowanie kwasu foliowego w ciąży.
Do kiedy brać kwas foliowy w ciąży?
Eksperci PTGiP zalecają, aby suplementację kwasu foliowego kontynuować przez całą ciążę, zwłaszcza jeśli dieta kobiety jest uboga w naturalne źródła folianów.
- Preparaty kwasu foliowego warto przyjmować również w okresie karmienia piersią, zapewnić odpowiednią podaż tego składnika w organizmie matki i wspierać zdrowie dziecka.
- Należy uważać na to, aby nie przekraczać zalecanych dawek bez konsultacji z lekarzem. Nadmierna podaż kwasu foliowego może bowiem maskować obniżoną podaż witaminy B12.
Sprawdź też, jak długo brać kwas foliowy w ciąży.
Kwas foliowy a ciąża – podsumowanie
Kwas foliowy jest kluczowym składnikiem organizmie przyszłej mamy, zwłaszcza w pierwszych tygodniach ciąży. Jego odpowiednia podaż zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej i wspomaga prawidłowy rozwój dziecka. Eksperci PTGiP zalecają, aby zbilansowaną dietę bogatą w kwas foliowy łączyć z dodatkową suplementacją, którą warto rozpocząć co najmniej 12 tygodni przed planowaną ciążą i kontynuować przez cały 1. trymestr. Kwas foliowy należy przyjmować raz dziennie, o stałej porze dnia i w towarzystwie posiłku bogatego w witaminę C.
Bibliografia
- Crider K., Qi Y., Yeung L., Mai C., Zauche L., Wang A., Daniels K., Williams J., Folic Acid and the Prevention of Birth Defects: 30 Years of Opportunity and Controversies, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9875360/, [dostęp online: 14.11.2025].
- Naninck E., Stijger P., Brouwer-Brolsma E., The Importance of Maternal Folate Status for Brain Development and Function of Offspring, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6520042/, [dostęp online: 14.11.2025].
- Semak Mrozikiewicz A., Bomba Opoń D., Drews K., Kaczmarek P., Wielgoś M., Sieroszewski P., Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji aktywnych folianów, choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, https://www.ptgin.pl/sites/scm/files/2024-03/Foliany%20-%20Stanowisko%20Ekspertów%20PTGiP%20-%20final.pdf, [dostęp online: 14.11.2025].
- Tola F., The concept of folic acid supplementation and its role in prevention of neural tube defect among pregnant women: PRISMA, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11081602/, [dostęp online: 14.11.2025].
- Wen S., Champagne J., White R., Coyle D., Fraser W., Smith G., Fergusson D., Walker M., Effect of Folic Acid Supplementation in Pregnancy on Preeclampsia: The Folic Acid Clinical Trial Study, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3852577/, [dostęp online: 14.11.2025].
Spis treści
