Rola kwasu foliowego w pierwszych tygodniach ciąży – co warto wiedzieć?

Mimo wyraźnych zaleceń specjalistów wiedza na temat suplementacji kwasu foliowego w okresie rozrodczym wciąż jest niewystarczająca. Badania pokazują, że aż 77% kobiet w wieku 20 – 25 lat nie przyjmuje kwasu foliowego (https://www.ginekologiaipoloznictwo.com/articles/wiedza-kobiet-na-temat-suplementacji-diety-kwasem-foliowym-przez-caly-okres-rozrodczy-83027.html, dostęp online: 17.02.2026). Pamiętajmy jednak, że zaleca się, aby suplementację należy rozpocząć na etapie planowania potomstwa, ponieważ najważniejsze procesy rozwojowe zachodzą w pierwszych 4 tygodniach ciąży.

Rola kwasu foliowego w pierwszych tygodniach ciąży

Kwas foliowy, syntetyczna forma witaminy B9, odgrywa niezwykle ważną rolę we wczesnym rozwoju płodu, zwłaszcza w procesach podziału komórek i syntezy DNA.

• W ciągu pierwszych 4 tygodni ciąży (między 17. a 30. dniem po zapłodnieniu) wspiera formowanie cewy nerwowej, czyli zalążka układu nerwowego.
• Kwas foliowy jest też niezbędny do metylacji DNA i produkcji nukleotydów, co umożliwia szybki podział komórek embrionalnych.
• Wspomaga syntezę puryn i tymidyny – składników budulców DNA i RNA, zapewniając tym samym prawidłowy wzrost tkanek płodu.
• Kwas foliowy przyczynia się również do prawidłowej neurulacji i różnicowania się komórek nerwowych, co jest fundamentem dla rozwoju mózgu i układu nerwowego dziecka.
• Dodatkowo ułatwia redukcję homocysteiny, co chroni matkę przed stresem oksydacyjnym i wspiera zdrowie naczyń krwionośnych na początkowym etapie ciąży.
• Kwas foliowy pomaga też w hematopoezie, zwiększając produkcję czerwonych krwinek u matki i płodu, co poprawia transport tlenu.
• Już na początkowym etapie ciąży wspiera rozwój łożyska poprzez regulację ekspresji genów. Optymalny poziom kwasu foliowego zapewnia lepsze ukrwienie i wymianę składników odżywczych między matką a płodem.

Kwas foliowy na początku ciąży – kiedy zacząć stosować?

Formowanie cewy nerwowej odbywa się w pierwszych 28 dniach ciąży. W tym czasie kształtują się najważniejsze elementy ośrodkowego układu nerwowego dziecka – mózg i rdzeń kręgowy. Proces ten często rozpoczyna się, zanim kobieta dowie się o ciąży, dlatego zbyt późne wdrożenie suplementacji może skutkować obniżoną podażą folianów w kluczowym okresie rozwoju dziecka.

• Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) rekomenduje rozpoczęcie suplementacji co najmniej 3 miesiące przed planowaną ciążą.
• Suplementację kontynuuje się do 12. tygodnia ciąży, zapewniając optymalne wsparcie embriogenezy.
• Eksperci zaznaczają też, że foliany powinny przyjmować także wszystkie kobiety w wieku rozrodczym, które potencjalnie mogą zajść w ciążę.

Ile kwasu foliowego należy przyjmować w pierwszych tygodniach ciąży?

Aktualnie obowiązujące rekomendacje dotyczące kwasu foliowego zostały opublikowane w 2020 roku przez Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. W 2024 r. powstał dokument uzupełniający: Stanowisko Polskigo Towarzystwa Ginekologów i Położników podkreślając znaczenie aktywnych form (5-MTHF) obok syntetycznego kwasu foliowego (https://www.ptgin.pl/artykul/stanowisko-ekspertow-polskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-w-zakresie). Dobór dawki powinien uwzględniać stan zdrowia kobiety oraz obecność czynników ryzyka.

• W okresie przedkoncepcyjnym (co najmniej 12 tygodni przed planowaną ciążą) wszystkiem  kobietom  w wieku rozrodczym zaleca się przyjmować foliany w formie złożonej 400 µg (0,4 mg) standardowego kwasu foliowego oraz 400 µg (0,4 mg) 5-MTHF (aktywnej formy kwasu foliowego) dziennie. Łącznie 800 µg  (0,8 mg) lub 400 µg samej aktywnej formy folianu 5-MTHF.
• W I trymestrze ciąży zaleca się stosowanie folianów w dawce 400-800 µg (0,4 mg – 0,8 mg) złożonego źródła folianów (kwas foliowy + jego aktywna forma) lub samą aktywną formę.
• W czasie ciąży w II, III trymestrze i w okresie laktacji standardowa suplementacja obejmuje 600 – 800 µg 5-MTHF dziennie lub w formie złożonej (kwas foliowy + jego aktywna forma.
• W przypadku grup wysokiego ryzyka występowania wad płodu w I, II, III trumestrze ciąży zaleca się dawkę 800 µg 5-MTHF dziennie lub w formie złożonej (kwas foliowy + jego aktywna forma. 
• W przypadku wysokiego ryzyka, zwłaszcza gdy w poprzedniej ciąży wystąpiły wady cewy nerwowej, zaleca się dawkę 4 – 5 mg dziennie przez 4 tygodnie przed planowaną ciążą i do 12. tygodnia jej trwania.

Suplementacja kwasu foliowego w pierwszych tygodniach ciąży – najważniejsze zalecenia

Skuteczność suplementacji kwasu foliowego zależy nie tylko od dawki, ale także od formy preparatu, regularności stosowania oraz czynników wpływających na jego wchłanianie. Aby zapewnić optymalną ochronę w pierwszych tygodniach ciąży, należy przestrzegać kilku istotnych zasad.

• Część kobiet ma trudności z prawidłowym przekształcaniem syntetycznego kwasu foliowego do jego aktywnej formy (5-MTHF). Z tego powodu w okresie ciąży zaleca się stosowanie preparatów zawierających aktywne foliany, które nie wymagają dodatkowej przemiany metabolicznej. Zalecenia wskazują zarówno na same aktywne formy jak i formy złożone, zawierające kwas foliowy i jego aktywną formę. Należy pamiętać, że badania populacyjne potwierdzające wpływ kwasu foliowego na zmniejszenie ryzyka wystąpienia wad cewy nerwowej zostały przeprowadzone na zwykłym kwasie foliowym a nie na jego aktywnej formie, w związku z tym suplementacja form złożonych jest jak najbardziej zasadna, co potwierdzają rekomendacje.
• Suplementacja powinna odbywać się w sposób ciągły, ponieważ witamina B9 nie ulega magazynowaniu w organizmie. Preparat najlepiej przyjmować rano, wraz z posiłkiem (jeśli lekarz nie zaleci inaczej).
• Oprócz suplementów istotne znaczenie ma dieta bogata w naturalne źródła kwasu foliowego, takie jak zielone warzywa liściaste (szpinak, sałata), brokuły, rośliny strączkowe, wątroba, awokado oraz orzechy.
• Biodostępność folianów zwiększa jednoczesna podaż witamin B6, B12 oraz C, dlatego warto łączyć produkty bogate w te składniki​ w ramach jednego posiłku.
• Na obniżenie przyswajalności wpływają m.in. obróbka termiczna żywności, dieta wysoko przetworzona oraz choroby zapalne jelit (np. celiakia).
• W ciąży warto regularnie kontrolować poziom witaminy B12 we krwi, ponieważ jej obniżona podaż zostać zamaskowana.

Plan suplementacji zawsze powinien ustalać lekarz prowadzący ciążę, po uprzedniej analizie stanu zdrowia kobiety, wyników badań oraz obecności czynników ryzyka.

Kwas foliowy a pierwsze tygodnie ciąży – podsumowanie

Pierwsze tygodnie ciąży to bardzo ważny etap rozwoju dziecka, w którym odpowiedni poziom kwasu foliowego warunkuje prawidłowe zamknięcie cewy nerwowej, intensywne podziały komórkowe oraz rozwój łożyska. Obniżona podaż folianów zwiększa ryzyko poważnych wad wrodzonych i powikłań położniczych, dlatego suplementację zaleca się rozpocząć już na etapie planowania ciąży i kontynuować w I trymestrze. Zgodnie z aktualnymi rekomendacjami dawka powinna być dobrana indywidualnie, z uwzględnieniem stanu zdrowia, czynników ryzyka oraz ewentualnych zaburzeń metabolizmu (np. MTHFR).

Bibliografia

1. Greenberg J., Bell S., Guan Y., Yu Y., Folic Acid Supplementation and Pregnancy: More Than Just Neural Tube Defect Prevention, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3218540/, [dostęp online: 17.02.2026].
2. Kwapień P., Wiedza kobiet na temat suplementacji diety kwasem foliowym przez caly okres rozrodczy, https://www.ginekologiaipoloznictwo.com/articles/wiedza-kobiet-na-temat-suplementacji-diety-kwasem-foliowym-przez-caly-okres-rozrodczy-83027.html, [dostęp online: 17.02.2026].
3. Lassi Z., Salam R., Haider B., Bhutta Z., Folic acid supplementation during pregnancy for maternal health and pregnancy outcomes, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23543547/, [dostęp online: 17.02.2026].
4. Risova V., Saade R., Jakus V., Gajdosova L., Varga I., Zahumensky J., Preconceptional and Periconceptional Folic Acid Supplementation in the Visegrad Group Countries for the Prevention of Neural Tube Defects, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11723246/, [dostęp online: 17.02.2026].
5. Semerak Mrozikiewicz A., Bomba Opoń D., Drews K., Kaczmarek P., Wielgoś M., Sieroszewki P., Stanowisko Ekspertów  Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji aktywnych folianów, choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu,https://www.ptgin.pl/artykul/stanowisko-ekspertow-polskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-w-zakresie 
6. Wojtowicz A., Babczyk D., Galas A., Skalska-Swistek M., Gorecka M., Witkowski R., Huras H., Evaluation of the prevalence of folic acid supplementation before conception and through the first 12 weeks of pregnancy in Polish women at high risk of fetal anomalies, https://journals.viamedica.pl/ginekologia_polska/article/view/74920, [dostęp online: 17.02.2026].