Ciąża to okres intensywnych zmian fizjologicznych zachodzących w organizmie kobiety, w którym zapotrzebowanie na składniki odżywcze, w tym foliany, znacząco wzrasta. Ich niedostateczna podaż może prowadzić do wad rozwojowych płodu, takich jak wady cewy nerwowej. Z tego powodu przyszłe mamy często zastanawiają się, jak zwiększyć przyswajanie folianów przez organizm i zadbać o prawidłowy rozwój maluszka. Czy dieta bezglutenowa w ciąży może im w tym pomóc?
Celiakia a kwas foliowy – jak wygląda przyswajanie folianów?
Celiakia to przewlekła choroba autoimmunologiczna o podłożu genetycznym, która dotyka około 1% populacji na całym świecie (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39339794/, dostęp online: 10.03.2025). Charakteryzuje się nietolerancją glutenu, czyli białka roślinnego zawartego w pszenicy, jęczmieniu i życie. Spożycie glutenu prowadzi do znacznego zmniejszenia powierzchni chłonnej jelita cienkiego wskutek stanu zapalnego i zaniku kosmków jelitowych. Uszkodzenie prowadzi do upośledzonej absorpcji, co może skutkować nieprawidłowym przyswajaniem folianów nawet przy ich odpowiednim spożyciu.
Dodatkowym czynnikiem ograniczającym przyswajanie folianów u pacjentów z celiakią jest przewlekły stan zapalny jelit oraz zaburzenia mikroflory jelitowej, które wpływają niekorzystnie na metabolizm i prowadzą do takich dolegliwości jak np. zmęczenie, bladość skóry, osłabienie czy trudności z koncentracją.
Celiakia a ciąża
W ostatnich latach coraz więcej mówi się na temat związku pomiędzy celiakią a ciążą, zwłaszcza w kontekście utrzymania prawidłowych poziomów witaminy B12 oraz kwasu foliowego w organizmie. Zanik kosmków jelitowych u ciężarnych powoduje, że ich organizm nie jest w stanie w pełni wykorzystać dostępnych folianów z pożywienia. W rezultacie może to prowadzić do wielu poważnych konsekwencji zarówno dla matki, jak i dla rozwijającego się płodu.
Sprawdź też: weganizm i wegetarianizm w trakcie ciąży.
W czym pomaga dieta bezglutenowa w ciąży?
Zdiagnozowana celiakia nie powinna być bagatelizowana, zwłaszcza przez kobiety spodziewające się dziecka. Szczególnie istotną rolę odgrywa tu odpowiednia dieta, która może pomóc w zredukowaniu negatywnych skutków związanych z upośledzonym wchłanianiem folianów. Ścisłe przestrzeganie diety bezglutenowej w ciąży pomaga w odbudowie kosmków jelitowych, co z kolei poprawia zdolność organizmu do przyswajania niezbędnych witamin oraz minerałów, takich jak żelazo, wapń, kwas foliowy oraz witamina B12.
Jak wskazują badania, zwykle już po 12 miesiącach stosowania diety bezglutenowej ryzyko komplikacji ciążowych jest na zbliżonym poziomie jak w populacji ogólnej (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4989603/, dostęp online: 10.03.2025). Co więcej, odpowiedni poziom folianów uzyskany dzięki odpowiedniej diecie i suplementacji:
- pomaga utrzymać prawidłowy poziom hemoglobiny;
- chroni przed rozwojem wad cewy nerwowej;
- korzystnie wpływa na cały przebieg ciąży oraz poród w terminie.
Dieta bezglutenowa przed zajściem w ciążę
Na temacie nietolerancji glutenu powinny skupić się także kobiety planujące zajście w ciążę, zwłaszcza jeśli mają zdiagnozowaną celiakię lub jej podejrzenie. Jeżeli choroba została rozpoznana, warto wprowadzić w porozumieniu z lekarzem dietę bezglutenową i kontynuować ją w trakcie ciąży. Może to pomóc w odbudowie kosmków jelitowych, poprawie wchłaniania składników odżywczych oraz wsparciu prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Nietolerancja glutenu a ciąża – zalecenia dla ciężarnych
Leczenie celiakii w ciąży polega na całkowitej eliminacji z diety produktów zawierających gluten. W efekcie już po kilku tygodniach kosmki jelitowe regenerują się, co pozwala na utrzymanie optymalnego stężenia folianów w organizmie ciężarnej. Ważne, aby w jej codziennej diecie znalazły się:
- produkty naturalnie bezglutenowe, czyli m.in. fasola, soja, gryka, kukurydza, ryż, tapioka, soczewica;
- mąki bezglutenowe;
- nabiał;
- mięso (głównie wątróbka);
- warzywa (m.in. szpinak, kapusta, sałata, brokuły);
- owoce;
- orzechy;
- produkty oznakowane jako bezglutenowe (z zielonym symbolem przekreślonego kłosa).
Warto jednak pamiętać, że niewielka ilość glutenu może znajdować się w wielu produktach spożywczych, jak np. wędliny, konserwy mięsne i warzywne, zupy w proszku, musztarda, herbata, słodycze. Z tego powodu ważne jest dokładne czytanie etykiet i wybieranie produktów oznaczonych jako bezglutenowe.
Dowiedz się więcej na temat: Zdrowa dieta dla przyszłych mam – jakie produkty wprowadzić, a jakich unikać?
Zalecane dawki folianów dla kobiet w ciąży z celiakią
Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) przygotowało rekomendacje dotyczące suplementacji folianów w okresie przedkoncepcyjnym, w ciąży i połogu (https://journals.viamedica.pl/ginekologia_perinatologia_prakt/article/download/56597/43035, dostęp online: 10.03.2025). Zgodnie z tym dokumentem kobiety z celiakią należą do grupy pośredniego ryzyka występowania wad płodu, w związku z czym powinny przyjmować 0,8 mg folianów na dobę, w tym aktywne foliany oraz witaminę B12. Zalecenia te dotyczą zarówno okresu 12 tygodni przed zajściem w ciążę, jak i całego okresu ciąży oraz laktacji.
Dieta bezglutenowa w ciąży bez wskazań medycznych – czy warto ją stosować?
Wiele osób uważa gluten za składnik szkodliwy i niepotrzebny w codziennej diecie. Z tego powodu kobiety w ciąży często zastanawiają się, czy usunięcie go z diety pomoże w utrzymaniu ciąży. Pamiętajmy jednak, że stosowanie diety bezglutenowej bez wyraźnych wskazań medycznych, takich jak celiakia, nadwrażliwość na gluten czy alergia na pszenicę, nie przynosi udowodnionych korzyści zdrowotnych dla przyszłej mamy i dziecka. Wręcz przeciwnie – eliminując gluten, usuwamy z diety ważne składniki odżywcze, jak np. błonnik, witamina D, witaminy z grupy B (w tym foliany), żelazo czy wapń.
Niewskazane jest również stosowanie diety bezglutenowej na własną rękę lub przez krótki czas, np. przed zajściem w ciążę. Naprawa jelit trwa wiele tygodni lub nawet miesięcy, a nagłe wyeliminowanie glutenu bez odpowiedniego planu dietetycznego może prowadzić do niedostatecznej podaży składników odżywczych. Dodatkowo wyniki badań krwi u osób na diecie bezglutenowej mogą być zafałszowane, co z kolei utrudni przeprowadzenie szczegółowej diagnostyki i monitorowania poziomu niezbędnych składników odżywczych, w tym folianów.
Kwas foliowy a celiakia w ciąży – podsumowanie
Celiakia to choroba autoimmunologiczna, która utrudnia przyswajanie folianów, co w ciąży może zwiększać ryzyko wad cewy nerwowej u płodu. Istotną rolę odgrywa w tym przypadku dieta bezglutenowa, która poprawia wchłanianie kwasu foliowego, wspierając tym samym zdrowie matki i prawidłowy rozwój płodu. Ważne jest jednak, aby diagnostykę celiakii i plan dietetyczny ustalać wraz z lekarzem lub dietetykiem, który pomoże w ustaleniu odpowiedniej podaży składników odżywczych, zgodnie z indywidualnymi potrzebami organizmu przyszłej matki.
Bibliografia
- Butler M., Kenny L., McCarthy F., Coeliac disease and pregnancy outcomes, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4989603/, [dostęp online: 10.03.2025].
- Lev L., Petersen K., Roberts J. L., Kupferer K., Werder S., Exploring the Impact of Folic Acid Supplementation and Vitamin B12 Deficiency on Maternal and Fetal Outcomes in Pregnant Women with Celiac Disease, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39339794/, [dostęp online: 10.03.2025].
- Rybicka I., Gliszczyńska-Świgło A., Niedobory składników odżywczych w diecie bezglutenowej, „Problemy Higieny i Epidemiologii” 2016, 97 (3).
- Szaflarska-Popławska A., Cichań B.A., Kupczyk K., Celiakia. Dieta bezglutenowa. Co powinieneś o tym wiedzieć, Wydawnictwo Centrum Promocji i Reklamy REMEDIA, Bydgoszcz 2009.
Suplementacja folianów w okresie przedkoncepcyjnym, w ciąży i połogu. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, https://journals.viamedica.pl/ginekologia_perinatologia_prakt/article/download/56597/43035, [dostęp online: 10.03.2025].
Spis treści
