Suplementacja kwasu foliowego to temat, o którym mówi się coraz częściej, zwłaszcza w kontekście planowania ciąży. Wiele kobiet decyduje się na przyjmowanie go jeszcze przed poczęciem, aby zminimalizować ryzyko poważnych wad wrodzonych u płodu, szczególnie tych związanych z układem nerwowym. Jaką rolę pełni kwas foliowy w planowaniu ciąży i dlaczego jego suplementacja przed zapłodnieniem jest wskazana?
Kwas foliowy a ciąża
Kwas foliowy, czyli syntetyczna forma witaminy B9, bierze udział w procesach podziału komórek, syntezy DNA i tworzenia nowych tkanek. Jego prawidłowa podaż jest szczególnie istotna w przypadku kobiet planujących ciążę, ponieważ wpływa na prawidłowy rozwój płodu już w pierwszych tygodniach od zapłodnienia.
- Kwas foliowy odgrywa istotną rolę w procesie neurulacji, czyli formowania się cewy nerwowej. Ma to miejsce już około 4. tygodnia ciąży, często zanim kobieta dowie się o swoim stanie (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3218540/, dostęp online: 15.10.2025).
- Badania dowodzą, że suplementacja kwasu foliowego przed poczęciem i na wczesnym etapie ciąży może zmniejszyć nawet o 50-75% ryzyko wystąpienia poważnych wad rozwojowych cewy nerwowej u dziecka, takich jak rozszczep kręgosłupa czy bezmózgowie (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK593617/, dostęp online: 15.10.2025).
- W ciąży objętość krwi u kobiety wzrasta, a kwas foliowy wspiera produkcję prawidłowych krwinek czerwonych. Prawidłowa podaż tej witaminy wpływa zatem na transport tlenu w organizmie matki i rozwijającego się płodu. (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537254/, dostęp online: 15.10.2025).
- Foliany i kwas foliowy biorą udział w przekształcaniu homocysteiny do metioniny, aby obniżyć jej poziom w organizmie. Zachowanie prawidłowego poziomu homocysteiny jest ważne dla funkcjonowania układu krążenia.
- Kwas foliowy wspomaga budowę DNA i syntezę kwasów nukleinowych, które stanowią fundament rozwoju wszystkich tkanek i narządów płodu.
Zobacz, jakie są inne właściwości kwasu foliowego.
Czy kwas foliowy pomaga zajść w ciążę?
Kwas foliowy nie jest środkiem wspomagającym zajście w ciążę, ale jego suplementacja może pomóc w przygotowaniu organizmu kobiety do zapłodnienia i zapewnieniu prawidłowego przebiegu ciąży, szczególnie we wczesnych fazach. Kwas foliowy nie wpływa bezpośrednio na płodność i nie przyspiesza momentu zapłodnienia, stanowi jednak jeden z najważniejszych składników odżywczych na wczesnym etapie ciąży.
Ile przed ciążą należy brać kwas foliowy?
Eksperci zalecają, aby kobiety zaczęły suplementację kwasu foliowego co najmniej 4 tygodnie przed planowanym zajściem w ciążę, a najlepiej 3 miesiące przed poczęciem.
- Taki czas pozwala na ustabilizowanie poziomu kwasu foliowego w organizmie, co jest niezbędne dla prawidłowego rozwoju płodu w pierwszych tygodniach ciąży.
Ile kwasu foliowego przed ciążą należy przyjmować?
Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) rekomenduje się:
- aby każda kobieta w wieku rozrodczym powinna przyjmować codziennie 400 μg kwasu foliowego jako uzupełnienie naturalnej, bogatej w foliany diety.
- w I trymestrze (do 12 tygodnia ciąży) stosowanie kwasu foliowego w dawce 400 μg – 800 μg/dzień
- po 12 tygodniu ciąży w populacji kobiet bez dodatkowych czynników ryzyka, stosowanie kwasu foliowego w dawce 600 μg – 800 μg/dzień
Sprawdź, jak wygląda dawkowanie kwasu foliowego.
Jaki kwas foliowy przed ciążą jest najlepszy?
Kobiety planujące ciążę powinny rozważyć wybór preparatów zawierające zarówno kwas foliowy w postaci kwasu pteroilomonoglutaminowego, jak i jego aktywną formę – 5-MTHF (5-metylotetrahydrofolian).
- Organizm musi przekształcić kwas foliowy do jego aktywnej formy (5-MTHF), aby mógł skutecznie spełniać swoje funkcje. U osób z mutacjami genetycznymi proces ten może być utrudniony i obniżać efektywność suplementacji.
- Suplementacja 5-MTHF jest korzystna dla kobiet, które mają trudności z metabolizowaniem standardowego kwasu foliowego, zapewniając im pełne wsparcie w okresie przedkoncepcyjnym.
Kwas foliowy a planowanie ciąży – jak dostarczać go wraz z dietą?
Podczas starań o dziecko warto zadbać o spożywanie produktów, stanowiących naturalne źródło kwasu foliowego. W codziennej diecie przyszłej mamy powinny znaleźć się przede wszystkim:
- zielone warzywa liściaste, takie jak szpinak, sałata, jarmuż, rukola, brokuły, kapusta;
- rośliny strączkowe, w tym soczewica, fasola, ciecierzyca;
- produkty pełnoziarniste, np. płatki owsiane, makarony razowe, pieczywo pełnoziarniste;
- wątróbka wołowa i żółtka jaj;
- orzechy i nasiona, np. pestki dyni, migdały oraz orzechy włoskie.
Foliany są jednak wrażliwe na działanie wysokiej temperatury, promieni słonecznych oraz kwasowości środowiska. Aby maksymalnie wykorzystać ich potencjał, warto:
- przechowywać warzywa i owoce w chłodnych, zacienionych miejscach, aby ograniczyć ekspozycję na światło i ciepło, które przyspieszają rozkład folianów;
- spożywać warzywa na surowo lub po lekkiej, krótkotrwałej obróbce cieplnej. Najlepiej gotować warzywa na parze, aby zmniejszyć utratę cennych składników odżywczych;
- unikać długotrwałego gotowania, smażenia lub pieczenia w wysokich temperaturach, ponieważ może to spowodować rozkład nawet do 40–70% folianów.
Kwas foliowy a starania o dziecko – podsumowanie
Kwas foliowy jest jednym z najważniejszych składników w codziennej diecie kobiet planujących ciążę. Choć nie wpływa bezpośrednio na płodność, jego suplementacja może zwiększyć szanse na prawidłowy przebieg ciąży i zminimalizować ryzyko wad wrodzonych u płodu. Według zaleceń kobiety w wieku rozrodczym chcące zajść w ciążę powinny rozważyć dodatkową suplementację kwasu foliowego. Oprócz suplementacji warto wzbogacić dietę o naturalne źródła folianów, w tym zielone warzywa liściaste, rośliny strączkowe czy produkty pełnoziarniste.
Bibliografia
- Boushaba S., Helis Y., Lebaal R., Beldjebel S., The relationship of sperm DNA integrity with serum vitamin levels (folate and cobalamin) and food consumption in infertile men, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10030204/, [dostęp online: 15.10.2025].
- Greenberg J., Bell S., Guan Y., Yu Y., Folic Acid Supplementation and Pregnancy: More Than Just Neural Tube Defect Prevention, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3218540/, [dostęp online: 15.10.2025].
- Hariz A., Bhattacharya P., Megaloblastic Anemia, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537254/, [dostęp online: 15.10.2025].
- Karowicz-Bilińska A. i in., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących, https://journals.viamedica.pl/ginekologia_polska/article/download/45889/32680, [dostęp online: 15.10.2025].
- Li X., Zeng Y., Luo Y., He J., Luo B., Lu X., Effects of folic acid and folic acid plus zinc supplements on the sperm characteristics and pregnancy outcomes of infertile men: A systematic review and meta-analysis, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10395467/, [dostęp online: 15.10.2025].
- Shaefer E., Nock D., The Impact of Preconceptional Multiple-Micronutrient Supplementation on Female Fertility, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6480978/, [dostęp online: 15.10.2025].
- Viswanathan M., Urrutia R., Hudson K., Folic Acid Supplementation to Prevent Neural Tube Defects: A Limited Systematic Review Update for the U.S. Preventive Services Task Force, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK593617/, [dostęp online: 15.10.2025].
Spis treści
